ปี 2026 นี้ เนื่องในโอกาสการทบทวนสถานการณ์สิทธิมนุษยชนของประเทศไทย (Universal Periodic Review: UPR) รอบที่ 4 ภายใต้กลไกของสหประชาชาติ เมื่อวันที่ 10 เมษายน 2569 มูลนิธิเพื่อความยุติธรรมทางเพศ (SHero Thailand) ร่วมกับ International Commission of Jurists (ICJ) และ Feminist Legal Support (FLS) ได้ร่วมกันจัดทำและส่งรายงานภาคประชาสังคม (Joint Submission) ต่อคณะมนตรีสิทธิมนุษยชนแห่งสหประชาชาติ เพื่อสะท้อนสถานการณ์ความรุนแรงด้วยเหตุแห่งเพศ (Gender-Based Violence: GBV) และอุปสรรคในการเข้าถึงความยุติธรรมของผู้เสียหายในประเทศไทย
รายงานฉบับนี้เกิดขึ้นจากการทำงานภาคสนาม การให้ความช่วยเหลือทางกฎหมาย การเก็บข้อมูล และการทำงานร่วมกับผู้เสียหายมาอย่างต่อเนื่องของ SHero ตลอดหลายปีที่ผ่านมา โดยมุ่งชี้ให้เห็นถึง “ช่องว่างระหว่างกฎหมายกับความเป็นจริง” ที่ผู้เสียหายยังคงเผชิญอยู่ในกระบวนการยุติธรรมไทย
ประเด็นสำคัญที่ SHero ร่วมผลักดันในรายงานครั้งนี้ ได้แก่
• ช่องโหว่ของกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับความรุนแรงด้วยเหตุแห่งเพศ ทั้งเรื่องนิยามความผิดฐานข่มขืนที่ยังไม่ยึดหลัก “ความยินยอม” (consent-based definition) อย่างแท้จริง ปัญหาการคุกคามทางเพศ ความรุนแรงทางเพศบนเทคโนโลยี (Technology-Facilitated Gender-Based Violence – TFGBV) และกฎหมายความรุนแรงในครอบครัวที่ยังเน้น “การไกล่เกลี่ย” มากกว่าความปลอดภัยของผู้เสียหาย
• อุปสรรคในการเข้าถึงความยุติธรรมของผู้เสียหายจากความรุนแรงด้วยเหตุแห่งเพศ และสถานะของผู้ลี้ภัยหรือแรงงานข้ามชาติที่ไม่มีเอกสาร ซึ่งทำให้ผู้เสียหายจำนวนมากไม่กล้าแจ้งความหรือเข้าถึงกระบวนการยุติธรรม
• การขาดกระบวนการที่มีความเข้าใจในการดำเนินคดีทางเพศ และขาดหลักการยึดผู้เสียหายเป็นศูนย์กลางในระบบยุติธรรม ในทางปฏิบัติ ยังคงมีกระบวนการที่ก่อให้เกิดบาดแผลทางใจหรือกระทำซ้ำต่อผู้เสียหายโดยกระบวนการยุติธรรมเอง ทั้งการซักถามซ้ำ การกล่าวโทษเหยื่อ
• ทรัพยากรบุคคลที่ไม่เพียงพอ เช่น พนักงานสอบสวนหญิง ล่าม หรือทนายความที่มีความเข้าใจเรื่อง GBV
• การขาดบริการช่วยเหลือที่เพียงพอ ทั้งที่พักพิง การเยียวยาระยะยาว การสนับสนุนด้านสุขภาพจิต และการเข้าถึงบริการสำหรับผู้เสียหายที่เป็นผู้พิการ
