มูลนิธิเพื่อความยุติธรรมทางเพศ (SHero Thailand) รู้สึกเป็นเกียรติอย่างยิ่งที่ได้ร่วมแลกเปลี่ยนในเวที Judicial Leadership Colloquium for Women Judges in Thailand เมื่อวันที่ 28 พฤษภาคม 2569 ในหัวข้อ Delivering Gender-Responsive Justice: Practical Challenges for Courts in Thailand

.

ในการเสวนาครั้งนี้ คุณบุษยาภา ศรีสมพงษ์ ผู้ก่อตั้งมูลนิธิฯ ได้นำเสนอประสบการณ์จากการทำงานร่วมกับผู้ประสบเหตุความรุนแรงด้วยเหตุแห่งเพศ (Gender-Based Violence หรือ GBV) และสะท้อนบทเรียนจากการสนับสนุนผู้เสียหายในการเข้าถึงกระบวนการยุติธรรม โดยเฉพาะกลุ่มที่ยังคงถูกเลือกปฏิบัติ

.

SHero ได้ชวนตั้งคำถามต่อแนวคิดเรื่อง “ความเป็นกลาง” ในกระบวนการยุติธรรม ว่าความเป็นกลางที่ไม่มองเห็นความไม่เท่าเทียมเชิงโครงสร้าง อาจกลายเป็นการรักษาความไม่เท่าเทียมนั้นไว้โดยไม่รู้ตัว โดยเฉพาะในบริบทของความรุนแรงด้วยเหตุแห่งเพศ ซึ่งแม้จะส่งผลกระทบต่อทุกเพศ แต่ผู้เสียหายส่วนใหญ่ยังคงเป็นผู้หญิง และผู้กระทำส่วนใหญ่ยังคงเป็นผู้ชาย การสร้างกระบวนการยุติธรรมที่ตอบสนองต่อมิติทางเพศจึงจำเป็นต้องเข้าใจความสัมพันธ์เชิงอำนาจ ความไม่เท่าเทียม และบริบทชีวิตที่ผู้เสียหายเผชิญอยู่จริง

.

.

อีกประเด็นสำคัญคือ การทำความเข้าใจความรุนแรงทางเพศจำเป็นต้องมองให้เห็นพลวัตของอำนาจ การบีบบังคับ และความยินยอม รวมถึงรูปแบบความรุนแรงที่อาจยังไม่มีพื้นที่เพียงพอในภาษาและกรอบกฎหมาย หากระบบกฎหมายไม่สามารถมองเห็นหรือเรียกชื่อประสบการณ์เหล่านี้ได้ ก็อาจนำไปสู่การมองไม่เห็นความเสียหายที่ผู้เสียหายเผชิญ และทำให้การเข้าถึงความยุติธรรมเป็นไปได้ยากยิ่งขึ้น

.

SHero ยังได้สะท้อนถึงความสำคัญของภาวะผู้นำของผู้หญิงในสถาบันยุติธรรม โดยชวนตั้งคำถามว่าความก้าวหน้าไม่ควรวัดจากจำนวนผู้หญิงในวิชาชีพเพียงอย่างเดียว แม้ปัจจุบันผู้พิพากษาหญิงจะมีจำนวนมากขึ้น แต่เหตุใดผู้หญิงที่ก้าวสู่ตำแหน่งผู้นำระดับสูงจึงยังมีสัดส่วนค่อนข้างจำกัด และมีปัจจัยเชิงโครงสร้างใดที่ยังเป็นอุปสรรคต่อการเติบโตในสายอาชีพ

.

เมื่อผู้หญิงก้าวขึ้นสู่ตำแหน่งผู้นำแล้ว คำถามสำคัญไม่แพ้กันคือ ผู้นำหญิงสามารถใช้อำนาจและบทบาทของตนในการเปลี่ยนแปลงวัฒนธรรม อำนาจ และโครงสร้างของสถาบันเพื่อเปิดพื้นที่และสร้างโอกาสที่เท่าเทียมยิ่งขึ้นสำหรับคนรุ่นต่อไปได้หรือไม่ ขณะเดียวกัน ผู้พิพากษา โดยเฉพาะผู้พิพากษาหญิง ก็ควรได้รับการสนับสนุนด้านสุขภาวะ ภาวะผู้นำและการเสริมพลังภายในเพื่อให้สามารถขับเคลื่อนการเปลี่ยนแปลงเชิงสถาบันได้อย่างยั่งยืน

.

SHero เชื่อว่ากระบวนการยุติธรรมที่คำนึงถึงมิติทางเพศและยึดผู้เสียหายเป็นศูนย์กลาง เริ่มต้นจากการรับฟังประสบการณ์ของผู้เสียหายอย่างจริงจัง และนำบทเรียนเหล่านั้นมาใช้ในการพัฒนากฎหมาย นโยบาย และสถาบันยุติธรรมให้ปลอดภัย เข้าถึงได้ และเคารพศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ของทุกคน

.

ขอขอบคุณ UNDP, ศาลยุติธรรม, UN Women Asia-Pacific, Asian Development Bank และ UNODC ที่ร่วมสร้างพื้นที่สำคัญสำหรับการแลกเปลี่ยนเรียนรู้และขับเคลื่อนความยุติธรรมที่ตอบสนองต่อความเป็นจริงของผู้คนมากยิ่งขึ้น